Je zult wel denken: dit blog is vooral bestemd voor de mkb-accountant. Want als controlerend accountant moet je de onafhankelijkheidsregels van de ViO toepassen. En die beperken de samenloop van controle en advies. Maar nee, dit blog is (ook) geschreven voor de controlerend accountant. Want voor de kwaliteit van de controle kan ‘denken als een adviseur’ erg waardevol zijn.

Denken als een adviseur helpt bij de respons op frauderisico’s

Deze stelling is gebaseerd op onderzoek van de FAR, de Foundation for Auditing Research. De FAR legt in een ‘society paper’ uit dat er een verschil is tussen denken vanuit een beslisrol en denken vanuit een adviesrol bij het effectief vormgeven van een werkprogramma. Accountants handelen vaak instrumenteel en volgen het werkprogramma en eventuele specifieke aanwijzingen. Als het werkprogramma moet worden aangepast, bijvoorbeeld vanwege een onderkend frauderisico, leidt dit nogal eens tot een ‘meer van hetzelfde’ aanpak. Dit komt vooral doordat de accountant snel een beslissing wil nemen over de uit te voeren werkzaamheden.

De conclusie van de FAR is dat een ‘adviesprikkel’ nodig is om meer nuance in de besluitvorming aan te brengen, wat leidt tot een efficiëntere en effectievere controleaanpak. Dat is een opvallende conclusie. Waar is die op gebaseerd?

Andere mindset

Door als een adviseur te denken, activeer je een andere mindset. Je creëert een grotere ‘psychologische afstand’ tot het nemen van een beslissing en meer ruimte om na te denken over alternatieven voor (interne) beraadslaging. Je komt als het ware echt in de rol van expert. Je denkt na over vragen als:

  • Wat zijn de oorzaken van het onderkende risico?
  • Uit welke werkzaamheden zou de mogelijke respons kunnen bestaan?
  • Welke werkzaamheden sluiten het beste aan op de oorzaken en het beschikbare budget?
  • Wat zijn de acceptabele alternatieven?

Het stellen van dit soort open vragen helpt je om minder snel terug te vallen op bekende en vaste patronen die leiden tot snelle acties. Je stelt je oordeelsvorming uit en kiest niet ‘automatisch’ voor de aanpak van voorgaand jaar of het simpelweg uitbreiden van waarnemingen. En dat is precies wat de kwaliteit van de opdracht ten goede komt.

Stand back-principe

In de beslisrol ben je meer geneigd om de bekende en vooraf duidelijke aanpak te volgen. Dat lijkt daadkrachtig, maar is in lang niet alle gevallen aan te bevelen. Het past ook niet goed bij de professioneel-kritische instelling die van jou als accountant wordt verwacht. Niet voor niets worden in de recent herziene controlestandaarden -zoals die van Standaard 315- evaluatiemomenten vereist. Die werken volgens het stand back-principe, waarbij je als het ware een mentaal stapje terug doet voordat je een belangrijke stap vooruit zet in het controleproces. Op zo’n evaluatiemoment – dat overigens goed gedocumenteerd moet worden – vraag je jezelf bijvoorbeeld af:

  • Wat is de relevante informatie over dit onderwerp?
  • Waaruit blijkt dat ik niet alleen gebruikmaak van bevestigende informatie, maar ook informatie in aanmerking neem waaruit een ander beeld naar voren komt?
  • Waarom is de informatie die ik gebruik voldoende betrouwbaar voor het beoogde doel?
  • Hoe voorkom ik dat ik mijn beoordelingsvermogen overschat?

Dit vertoont veel overeenkomsten met de adviesprikkel die de FAR beschrijft. Ook in het onlangs gepubliceerde document ‘Professional Judgement Guidance’ van de FRC wordt ingegaan op het belang van onder andere het stand back-principe om de juiste mindset voor het toepassen van professionele oordeelsvorming te bewerkstelligen.

Denken als een adviseur kan voor de controlerend accountant dus heel goed bijdragen aan de kwaliteit van de uitgevoerde werkzaamheden. Dit geldt zowel voor het onderkennen van risico’s, het plannen van de respons als voor het evalueren van de uitkomsten.

Dus denk als een adviseur en bevorder de kwaliteit van je controlewerk!


Meer weten?

Is jouw leerdoel voor 2022 ‘Werken aan mijn PKI’? Neem dan contact met ons op voor de mogelijkheden om een passende training uit ons programma te volgen.